اگر روند حرکت نرخ دلار در مرکز مبادله را در کنار رفتار دلار در بازار آزاد قرار دهیم، یک سناریوی مهم بیش از گذشته خودنمایی میکند: همگرایی تدریجی نرخ رسمی و نرخ بازار آزاد.
در حال حاضر دلار مرکز مبادله در محدوده ۱۵۵ هزار تومان قرار دارد، در حالی که دلار بازار آزاد حوالی ۱۸۵ هزار تومان معامله میشود. به این ترتیب، فاصله نرخ مرکز مبادله با بازار آزاد به حدود ۱۶ درصد رسیده است. این فاصله نسبت به ماههای گذشته کاهش قابلتوجهی داشته و نشان میدهد نرخ رسمی ارز دیگر قرار نیست یک عدد ثابت و مستقل از واقعیت بازار باشد.
اما اتفاق مهمتر از خودِ افزایش نرخ دلار مرکز مبادله، تغییر تدریجی لنگر نرخگذاری رسمی اقتصاد است.
در واقع، اگر سیاستگذار قصد داشته باشد فاصله میان نرخ رسمی و آزاد را کاهش دهد، الزاماً نیازی نیست نرخ دلار آزاد کاهش پیدا کند. یک مسیر دیگر نیز وجود دارد: افزایش تدریجی نرخ مرکز مبادله و نزدیک کردن آن به نرخ بازار.
این فرآیند اگر به شکل تدریجی و کنترلشده انجام شود، بدون ایجاد یک شوک ارزی بزرگ، میتواند نرخ رسمی را مرحلهبهمرحله به سمت نرخ واقعیتر بازار حرکت دهد.
به همین دلیل، افزایش آرام نرخ مرکز مبادله را نباید صرفاً یک نوسان روزانه یا یک تغییر معمولی در بازار ارز تلقی کرد. این روند میتواند بخشی از یک سیاست بزرگتر برای کاهش فاصله میان نرخهای مختلف ارز و اصلاح ساختار چندنرخی بازار باشد.
🔴چرا این موضوع مهم است؟
نرخ ارز مرکز مبادله فقط یک قیمت برای معاملات ارزی نیست؛ این نرخ در محاسبات بسیاری از شرکتها، واردات، صادرات، تسعیر درآمدهای ارزی و در نهایت صورتهای مالی بنگاهها اثرگذار است.
بنابراین هرچه نرخ مرکز مبادله به بازار آزاد نزدیکتر شود، اثر آن بر سودآوری شرکتهای صادراتمحور، ارزشگذاری سهام و حتی انتظارات تورمی بیشتر خواهد شد.
از طرف دیگر، بازار طلا و نقره نیز نمیتواند از این فرآیند جدا باشد. افزایش تدریجی نرخ رسمی ارز، در کنار نرخ جهانی طلا و نقره، میتواند سطح جدیدی از قیمتهای ریالی این داراییها ایجاد کند.
در چنین شرایطی، شاید اتفاق اصلی این نباشد که «دلار آزاد چقدر گران میشود»؛ بلکه سؤال مهمتر این است که «دلار رسمی با چه سرعتی به سمت دلار آزاد حرکت میکند؟»
اگر این روند ادامه پیدا کند، میتوان از آن به عنوان نوعی «آزادسازی چراغخاموش نرخ ارز» یاد کرد؛ فرآیندی که در آن به جای یکسانسازی ناگهانی نرخ ارز، شکاف میان نرخ رسمی و آزاد بهتدریج کاهش پیدا میکند.
در نهایت، اگر سیاستگذار بتواند بدون ایجاد شوک شدید، نرخ مرکز مبادله را مرحلهبهمرحله افزایش دهد و فاصله آن با بازار آزاد را کاهش دهد، ممکن است اقتصاد ایران به سمت نرخ ارزی واحدتر و واقعیتر حرکت کند.
البته سرعت این فرآیند اهمیت زیادی دارد. افزایش آرام نرخ رسمی میتواند به معنای اصلاح تدریجی باشد، اما افزایش سریع آن میتواند آثار تورمی و انتظاری قابلتوجهی ایجاد کند.
بنابراین، آنچه باید در ماههای آینده زیر نظر داشت، فقط قیمت دلار آزاد نیست؛ مسیر حرکت دلار مرکز مبادله، سرعت کاهش شکاف دو نرخ و واکنش بازارها به این همگرایی، میتواند یکی از مهمترین سیگنالهای اقتصادی ماههای آینده باشد.
آزادسازی چراغخاموش نرخ ارز؛ سیاستگذار به دنبال کاهش شکاف دلار رسمی و آزاد است
اگر روند نرخ مرکز مبادله را کنار بازار آزاد ببینیم ، فرضیه «همگرایی تدریجی نرخ رسمی و آزاد» کاملاً قابل دفاع است. سیاستگذار دقیقاً هدفگذاری کرده شکاف به عدد مشخصی برسه و دیگه نیاز به اعلام رسمی هم نداره. الان تقریباً: دلار مرکز مبادله: ۱۵۵ هزار تومان دلار آزاد: حدود ۱۸۵ هزار تومان شکاف: حدود ۱۶٪ نسبت به بازار آزاد اتفاق اصلی فقط بالا رفتن دلار مرکز مبادله نیست؛ بلکه تغییر تدریجی لنگر نرخگذاری رسمی اقتصاد هست .«آزادسازی چراغخاموش نرخ ارز»
